Ana Torfs

Echolalia van Ana Torfs

Als eerste uitdaging koos ik de tentoonstelling van Ana Torfs, te Vorst. Ik verwachtte vooral verschillende kunstwerken te zien in verband met fotografie. Uiteindelijk op 8 oktober 2014 bezocht ik de Echolalia- tentoonstelling. Maar mijn verwachtingen waren niet volledig juist…

De opbouw samenvloeiend met mij eerst indruk

Het eerste wat men ziet is het kunstwerk “De papegaai en de nachtegaal”. Het zijn digitale diaprojecties waarop de botanische kruidtuin in Cuba wordt afgebeeld. Het eerste wat ik me afvroeg was: “ Waar bevindt zich nu de papegaai???”. Deze was dus nergens te vinden. Pas toen ik het verband legde met de titel, Echolalia, werd dit mysterie onthuld. Christoffel Colombus ontdekte namelijk Amerika in 1942, maar ook het huidige Cuba. Toen hij aan land kwam was enerzijds de taal verschillend en anderzijds heerste er een heel andere cultuur. Wanneer Christoffel Colombus iets tegen de Cubanen zei, herhaalden ze gewoon weg alles. Net als kleine kinderen dat doen. Dit is dan ook de reden waarom het kunstwerk “Papegaai” heet, een vogel die telkens de geluiden en woorden die hij hoort reproduceert. De Cubanen zijn dus vergelijkbaar met de papegaaien. Bovendien stonden er luidsprekers verspreid over de ruimte waar drie mannenstemmen, in het Engels, fragmenten uit de eerste reis van Columbus vertelden. Omdat gebarentaal in elke taal verschillend is, verstond men het ook niet. Het werd na verloop van tijd duidelijk dat de Engelse stemmen eigenlijk drie verschillende simultaanvertalingen brachten van wat de gebarentolk op het ledscherm “vertelde”. Vol bewondering keek ik naar het kunstwerk. 

Met veel nieuwsgierigheid ging ik naar de volgende ruimte, “TXT (Engine of Wandering Words)” genaamd. Daar zag ik zes immens grootte gelijkvormige wandtapijten met elk 25 verschillende afbeeldingen en handgrepen langs de randen. De afbeeldingen toonden fragmenten van reële foto’s, gravures, schilderijen, kaarten, pamfletten en boekpagina’s afkomstig uit verschillende historische periodes. De zes wandtapijten waren op dezelfde manier gestructureerd en waren geweven op een jacquard weefgetouw. Elke wandtapijt ging over een specifiek thema namelijk koffie, gember, saffraan, suiker, tabak en chocolade. Deze 'zwerfwoorden', die in talloze talen ongeveer hetzelfde klinken, verwijzen naar producten die via oude handelsroutes naar alle hoeken van de wereld reisden.

Naast deze wandtapijten werd tevens een lange muur opgetrokken in het midden van de ruimte. Het eerste wat ik deed was het tellen van de ingelijste prenten, in totaal waren er 50. Ik wist helemaal niet wat dit moest voorstellen. Pas na het onderzoeken van het informatieboekje begreep ik dat de bovenste rij de imaginaire gemeenschap van een westerse elite illustreerde. Er werd telkens een groot portret weergegeven samen met kleinere portretten van de botanici die planten benoemden. Dit gaf de relatie weer tussen de werelden van de afgebeelde personages maar ook de ontdekkingen en de cultuurgeschiedenis van die tijd. Dit werd: “Family Plot” genoemd.

Na enkele minuten van onwetendheid ging ik verder naar de volgende ruimte, “STAIN ZWEEM” genaamd. Daar zag ik vier identieke standen met elk vijf verschillende zwarte lijsten die gewijd zijn aan een kleurstof. Doorheen het gekleurd glas zag men een rij pluimen met daarnaast een tabel genummerde reproducties. “Originaliteit”, volgens mij, het gepaste woord bij dit kunstwerk. Daarnaast hoorde men via de boxen een vrouwelijke stem, die elke kleurstof toelichtte. Het waren vreemde namen waardoor men zich aangetrokken voelde om deze op te zoeken in het kunstwerk. Wat wel opvallend was, was dat de gehoorde citaten in een willekeurige volgorde werden toegelicht. Dit zorgde ervoor dat de toeschouwer iets deed, namelijk zoeken naar de passende lijst. Na elke historisch weetje volgde een hoorbare stilte, die de kijker kon invullen door nieuwe verbanden te leggen.

Aan de andere zijde van de muur bevond zich een fotoserie van negen landschappen van het eiland Gomera. Dit sprak me onmiddellijk aan, enerzijds omdat ik gepassioneerd ben van  fotografie en anderzijds door de vorm van de foto’s. Het was alsof met rechtstreeks door een lens keek. Bij elk landschap stonden bovendien vijf bijschriften met informatie over de archipel. Hierdoor werd het kunstwerk “Legend” genoemd.

Tot slot leidde een geheimzinnige trap mij naar een vreemde ruimte waar twee projecties plaats vonden. Dit waren filmische bewegingen die zich constant herhaalden. Aan de zijkanten van de sombere ruimte bevonden zich hoofdtelefonen waarin men de kille dialogen tussen ‘een man’ en ‘een vrouw’ kon beluisteren. Dit geheimzinnig werk kreeg de naam “Displacement”. Uiteraard had ik niet meteen de link gelegd met de tentoonstelling. Achteraf begreep ik dat dit een “ECHO” voorstelde.

De betekenis van de tentoongestelde werken in hun geheel

Ana’s persoonlijkheid speelt in haar tentoonstelling een belangrijke rol. Dit is haar manier van werken en het zijn ook haar eigen gerealiseerde kunstwerken van de afgelopen vijf jaar. Elke kunstenaar heeft zijn eigen manier. Ana Torfs richt zich vooral op het fotograferen van het heden maar verwijst daarbij wel naar het verleden. Ze wil de toeschouwers laten denken over de visie die achter haar werken staan. Ze wil hen ook duidelijk maken dat er een samenhang verborgen is.

Het zijn werken die oproepen tot reflectie, want men moet telkens goed nadenken vooraleer men de ganse inhoud van het kunstwerk kent. Dit zorgt ervoor dat de toeschouwer goed moet nadenken vooraleer hij de inhoud volledig begrijpt. De kunstwerken hebben elk een achterliggende boodschap. Het hoofdonderwerp is hier de titel van de tentoonstelling. Door de herhaling onthoudt men veel gemakkelijker dingen. 

De Titelverklaring

Echolalia is geen neologisme, maar een Engels woord dat staat voor de herhaling van woorden door een kind dat leert praten, en ook voor het dwangmatige herhalen van woorden en zinnen. Dit vindt men dan ook visueel terug in de tentoonstelling. Men hoeft niet diep na te denken; de materialen, de vormgeving, de afwisselende projecties, de voorstelling en de verschillende kleuren worden continu herhaald. Deze elementen refereren dus naar “HERHALING”. Dit zorgt ervoor dat men alles goed onthoudt. Want hoe vaker iets voorkomt en hoe vaker men ermee geconfronteerd wordt zal men dit dus gemakkelijker onthouden. Ana Torfs laat ons vooral zoeken naar de boodschap die ze ons wil meegeven.

De realisatie

Ana Torfs, de tentoonstellingmaker, is een Belgische kunstenares. Ze woont en werkt in Brussel. Ze studeert Communicatiewetenschappen aan de KU Leuven en Film en Video aan de Sint- Lukas Hogeschool in Brussel.

Ana Torfs toont voor het eerst in zeven jaar tijd terug een solo tentoonstelling in België. De kunstenares werkt met bestaande beelden en teksten die ze herhaalt, transformeert en vertaalt. Haar oeuvre is een wisselwerking tussen taal en voorstelling verbonden met vertaling, interpretatie en visualisatie.

Ana Torfs koos voor de titel “ Echolalia” omdat ze houdt van woorden die suggestief zijn, maar ook de klank van de Engelse term vindt ze prachtig. Haar werken in de tentoonstelling resoneren met elkaar, dit verwijst dus naar het eerste deel van het woord “echo”. Dat laatste woord, “lalia”, slaat terug op haar laatste werken in Brussel. Haar eerste solo tentoonstelling in België was Anatomy bij Argos in 2007.

Veel werken hebben te maken met reizen omdat Ana Torfs graag reist. Hierdoor ontstond de fotografische reeks Legend op het Canarische eiland La Gomera. Voor het kunstwerk “Displacement” trok ze naar het Zweedse eiland Gotland en voor het kunstwerk “The Parrot & the nightingale” maakte ze foto’s in een botanische tuin in Cuba. Haar oeuvre, TXT (wandtapijten), verwijzen naar zwerfwoorden die in vele talen ongeveer hetzelfde klinken, maar ook naar producten die via oude handelsroutes naar alle hoeken van de wereld reisden.

Ze vertrekt vanuit bestaande teksten en beelden. Deze materiële overblijfselen verwerkt ze tot minutieus gecomponeerde installaties. Zoals fotografische series, prentenreeksen, film, wandtapijten, diavoorstelling, geluid en zeefdrukken waarin zinspelingen vrij spel hebben. Hiermee wil ze toeschouwer aanleiding geven tot verkenning en zelfs tot speuren. Met haar werken wil ze dus aantonen dat taal een substantieel bestanddeel vormt van haar werken.  De boodschap die ze wil meegeven is dat leren communiceren een belangrijk onderdeel in het leven is. 

Mijn oordeel

Persoonlijk vond ik dat de verbanden tussen de installaties goed zijn weergegeven. De sfeer is ook zeer aangenaam, het is alsof men een ontdekkingstocht maakt doorheen historische plaatsen. Wat ik ook zeer speciaal vond ik de wisselwerking tussen taal en voorstelling.

Door het gebruik van de grote ruimtes kon ik me goed inleven in de tentoongestelde kunstwerken. De beelden van de natuur, de verschillende gewassen en de problematiek die kan ontstaan bij de mensen maakten het voor mij een leerrijke namiddag.

Mijn houding is wel veranderd ten opzicht van wat ik verwachtte want ik dacht dat het vooral over fotografie ging. Ik dacht dat de foto’s mij vooral zouden inspireren en aanspreken. Maar in plaats daarvan gaven ze me meer een gevoel van verkenning boordevol historische informatie over het volk en plaatsen. Dit is zeker niet negatief, in tegendeel zelfs want ik heb veel bijgeleerd.

Mijn creatief aspect

Onmiddellijk na mijn bezoek maakte ik mijn creatieve opdracht. De tentoonstelling had me zodanig geïnspireerd, ik ontwierp een affiche.

Centraal gelegen ziet men een papegaai door een soort oog. Deze verwijst naar de titel van de tentoonstelling. Ik koos dit omdat een papegaai veel herhaalt wat hij hoort. Bovendien verwijst de papegaai ook naar Ana Torf’s kunstwerk, “De papegaai en de nachtegaal” genaamd.

Rond de papegaai plaatste ik verschillende thee zakjes. Dit omdat “TEA” geen onderdeel is van het TXT kunstwerk. Jammer, want ik vind dit een essentieel aspect dat goed bij het onderwerp past.

De thee zakjes hebben verschillende kleuren en dit verwijst naar “Stain”. Stain betekent kleuren en volgens mij past dit ook zeer goed op een affiche.

Ten slotte heb ik een wilde botanische tuin op de achtergrond geplaatst. Ik koos dit omdat de tentoonstelling een gevoel van verkenning geeft.

Persoonlijk vind ik het zeer leuk om te knutselen. Daarom bedacht ik deze originele affiche, die naar mijn mening zeer goed bij de tentoonstelling past.

Het is zeker de moeite waard om deze bijzondere tentoonstelling te bezoeken. Ik raad het dus zeker aan! Het is doordacht en leerrijk… Het is gewoon weg FANTASTISCH!!!

Ana Torfs, http://www.wiels.org/nl/exhibitions/578/Ana-Torfs--Echolalia-, s.n., laatst geraadpleegd op 2/11/2014

Echolalia, http://www.hart-magazine.be/nl/echolalia-van-ana-torfs-in-wiels-brussel, s.n., laatst geraadpleegd op 2/11/2014